Należy zdobywać wiedzę, aby czynić świat lepszym, aby życie miało sens......
(E.Goldratt)

Myśląc o skutecznym procesie edukacji w ogóle musimy potrafić odpowiedzieć na 3 kluczowe pytania: „Czego się uczyć?", „Jak się uczyć?" i „Dlaczego się uczyć?". Na dwa pierwsze pytania istnieje aż zanadto odpowiedzi w literaturze. W ostatnim behawioralno-motywacyjnym obszarze rozwiązań jest znacznie mniej a to właśnie to jest kluczowym czynnikiem nauki przez całe życie (LLL).

To oznacza, że wąskim gardłem (czynnikiem ograniczającym) procesu nauki przez całe życie (LLL), są czynniki behawioralno-motywacyjne. Zdolność do rozwiązania tego problemu jest strategicznym warunkiem powszechnego istnienia LLL. Zastanówmy się zatem Dlaczego przerywamy ???Doświadczenie pokazuje, że dominują 3 typy przyczyn:

• Różne czynniki (wyglądające na ważne) odciągają nas od procesu nauki i go uniemożliwiają lub zaburzają poprzez wprowadzenie nas w stan konfliktu, przeważnie wewnętrznego. (np. pójść dziś na imprezę, czy pójść jutro rano na studia podyplomowe?) (np. oglądać TV czy poczytać książkę?)
• Nie potrafimy przewidzieć negatywnych konsekwencji przerwania/niepodjęcia nauki (np. co się stanie jak raz nie przygotuję się na lekcję języka hiszpańskiego?)
• Przestajemy dostrzegać związek przyczynowo-skutkowy między podjętą nauką a naszymi celami. (np. po co właściwie mi jest potrzebne to Liceum wieczorowe... przecież nikt z mojej rodziny nie ma Matury?)

TOCFE wypełnia to brakujące ogniwo procesu edukacji, i dlatego tam TOCFE odniosło największy sukces. TOCFE to praktyczne narzędzia myślowe, które pozwalają osobom uczącym się w każdym wieku na:

• Rozwiązywanie problemów - Skuteczne i samodzielne rozwiązywanie własnych problemów/dylematów zakłócających ciągłość procesu nauki przez całe życie.
• Logiczne myślenie i przewidywanie - Bardziej przewidywalne (przemyślane) zachowanie wskutek zrozumienia związków przyczynowo-skutkowych i umiejętności przewidzenia konsekwencji własnych działań.
• Realizacja celów - Skuteczne realizowanie celów poprzez systematyczne pokonywanie przeszkód, między innymi dzięki nauce przez całe życie.

Co to jest TOC, czyli Teoria Ograniczeń?
TOC (ang. Theory of Constraints), czyli Teoria Ograniczeń to zdroworozsądkowe podejście, stworzone przez Dr Eliyahu Goldratt, które pozwala na identyfikację i zarządzanie ograniczeniami występującymi w otaczającym nas świecie. Ograniczenie jest tu rozumiane jako czynnik stojący na przeszkodzie do realizacji wyznaczonego celu.

Założenia TOC powstały jeszcze w latach 70-tych i zostały po raz pierwszy opublikowane przez Dr Goldratt w 1984 roku w bestsellerowej książce „Cel", dotyczącej zastosowania TOC na obszarze produkcji. W kolejnych latach wiedza o TOC została znacząco rozwinięta: wypracowano rozwiązania dla kolejnych obszarów zarządzania, wydano kilkadziesiąt książek, w tym 11 autorstwa Dr Goldratt, który został okrzyknięty geniuszem przez „BUSINESS WEEK" oraz otrzymał tytuł Guru Biznesu, od tygodnika „FORBES". Filozofia opracowana przez Dr Goldratt została sprawdzona w tysiącach firm i organizacji od Amerykańskiej Armii po międzynarodowe korporacje takie jak: ABB, Boeing, Ford, General Motors i Intel Corporation.

Co to jest TOCFE, czyli TOC dla Edukacji?

TOCFE (ang. Theory of Constraints For Education), czyli Teoria Ograniczeń Dla Edukacji to prospołeczna fundacja założona przez Dr Goldratt w 1995 roku, celem popularyzacji wybranych narzędzi TOC w świecie edukacji. Do dnia dzisiejszego z osiągnięć TOCFE w 22 krajach, korzysta 80 tys. pedagogów oraz 5 milionów dzieci i młodzieży.

Narzędzia TOCFE są na tyle uniwersalne, że stosowane są zarówno w szkołach i przedszkolach, w pracy z dziećmi i młodzieżą niepełnosprawną, jak również w procesie resocjalizacji. Umożliwiają one osobom uczącym się osiąganie zamierzonych celów, efektywne analizowanie problemów, jasne przekazywanie informacji i zdobycie umiejętności uczenia się potrzebnych przez całe życie.

Narzędzia TOCFE są uproszczonymi narzędziami rozwiniętymi przez TOC w ramach tzw. „Procesu Myślowego" (ang. Thinking Process). Narzędzia te pozwalają w systematyczny sposób maksymalnie wykorzystać potencjał naszego umysłu. Spośród tych narzędzi w świecie edukacji stosowane są „Chmurka" (ang. Cloud), „Logiczna Gałąź" (ang. Logical Branch) oraz „Drzewko Ambitnego Celu" (ang. Ambitious Target Tree).

Jak działa TOCFE?
TOC w każdym swoim zastosowaniu odpowiada na 3 kardynalne pytania pojawiające się w każdym aspekcie życia (również w edukacji): „Co należy zmienić?", „W co należy to zmienić?" i „Jak doprowadzić do zmiany?".Poniżej w tabelce kluczowe problemy, które adresuje TOCFE.

Co to jest „CHMURKA"?

Jest narzędziem, które służy do rozwiązywania konfliktów, poprzez dogłębną analizę i zrozumienie przyczyny konfliktu. Chmurka poprzez swoją graficzną formę przenosi koncentrację z ulotnych chęci stron na prawdziwe potrzeby stron zaangażowanych w konflikt. Zamiast podejścia „ja przeciwko tobie" promowane jest podejście „ja i ty razem przeciwko problemowi". W ten sposób powstaje nietuzinkowe holistyczne rozwiązanie zgodnie z koncepcją „wygrany-wygrany" (ang. win-win).

Korzyści ze stosowania chmurki:

• Rozróżnienie potrzeb od chęci oraz zdiagnozowanie ukrytych założeń.
• Określenie problemu oraz znajdowanie logicznych i przemyślanych rozwiązań sporów/problemów.
• Sprawiedliwe i rozsądne rozwiązywanie konfliktów.
• Zrozumienie punktu widzenia innych osób.
• Podejmowanie bardziej odpowiedzialnych decyzji.
• Umiejętność systematycznego rozwiązywania problemów/konfliktów i eliminacji różnych czynników zakłócających ciągłość procesu nauki przez całe życie (LLL).

Stosowanie tego narzędzia pozwala odkryć i nazwać związki przyczynowo-skutkowe:

„jeśli... to...", określać logiczne konsekwencje zdarzeń, a co za tym idzie -

pomaga nabyć umiejętność przewidywania następstw własnego zachowania czy podjętych decyzji. Gałąź służy wspieraniu ludzi w nabywaniu umiejętności tworzenia związków przyczynowo-skutkowych pomiędzy działaniem i konsekwencją, przewidywania zdarzeń, czy zmiany negatywnych i impulsywnych zachowań.

Korzyści ze stosowania logicznej gałęzi:

• Przewidywanie konsekwencji w danych sytuacjach oraz postępowania własnego i innych osób.
• Zrozumienie konsekwencji własnego postępowania pozwala samodzielnie eliminować niepożądane zachowania.
• Lepsze rozumowanie logiczne (przyczynowo-skutkowe).
• Umiejętność przewidzenia negatywnych konsekwencji swoich działań (w tym np. przerwania lub niepodjęcia nauki) i tym samym wsparcie procesu nauki przez całe życie (LLL).
  

Co to jest „DRZEWKO AMBITNEGO CELU"?

Narzędzie ułatwia osiągnięcie wyznaczonego ambitnego celu poprzez tworzenie strategicznego planu, z podziałem na etapy działania i określeniem wszelkich przeszkód, które uniemożliwiają osiągnięcie celu, wraz z podaniem sposobów pokonania tych przeszkód.

Narzędzie to pomaga w kształtowaniu u dzieci umiejętności definiowania własnych celów, odpowiedzialnego planowania dnia. Ponadto, rozwija umiejętności organizacyjne, uczy nazywania przeszkód, które uniemożliwiają osiągnięcie wyznaczonych celów oraz planowania sposobów pokonania tych trudności. Narzędzie to wspiera dzieci i młodzież w procesie przejmowania odpowiedzialności za osiąganie własnych czy grupowych celów.

Korzyści ze stosowania drzewka ambitnego celu:

• Ustanawianie własnych celów, przewidywanie trudności oraz planowanie sposobów uporania się z tymi trudnościami.
• Większa odwaga i skuteczność w wymyślaniu i realizacji ambitnych celi.
• Głębokie rozumienie związków przyczynowo-skutkowych między nauką a realizacją osobistych celów, co gwarantuje rozwój poprzez naukę przez całe życie (LLL).

Więcej informacji:
1. www.tocforeducation.com/
2. http://www.tocdlaedukacji.pl/
3. www.vento.net.pl/tocfe.php


Bibliografia:
1. Materiały ze światowej konferencji TOCFE, Warszawa, Październik 2008
2. Prezentacja „Myśląc o zmianie", TOCFE

• Streszczenie „Thinking Smart - You are how you think - applying the theory of constraints in developing thinking skills"
• TOCFE - Brakujące Ogniwo Edukacji - Prezentacja
• Artykuł: "Ania nie chce chodzić do szkoły" w języku polskim
• Artykuł: "Ania does not want to go to school" w języku angielskim

Prośby o szkolenia lub materiały edukacyjno-szkoleniowe można zgłaszać mailem: ps@vento.net.pl lub faxem: 061842 9613